PARKİNSON HASTALIĞI VE REHABİLİTASYONUUzm. Dr. Türkan Tünerir Oluşturuldu: 2016-11-17 15:29:10
Görüntü Sayısı: 6731

PARKİNSON HASTALIĞI VE REHABİLİTASYONU

Parkinson hastalığı (PH) nörodejeneratif hastalıklar arasında Alzheimer hastalığından sonra en sık rastlanılan ikinci hastalıktır. PH insidansı yaşla artmaktadır. Görülme sıklığı 50-59 yaş arasında 100.000 kişide 17,4 iken 70-79 yaş arasında 93,1 tüm yaşam boyu ise %1,5 olarak bildirilmiştir.

PARKİNSON HASTALIĞI VE REHABİLİTASYONU

Hastalığın ortalama başlangıç yaşı 60-80’dir. 65 yaş üzeri genel popülasyonun yaklaşık %1’i etkilenmiştir, tanının konulmasından ölüme kadar geçen ortalama süre 15 yıldır. Prevalansı ilerleyen yaşla artmakla birlikte Parkinson hastalığı genç yaşlarda da başlayabilir tüm hastaların %5’inde hastalık 40 yaşından önce başlar, bu durumda genç başlangıçlı, 20 yaşın altında başlayan hastalarda ise juvenil parkinson hastalığı’ndan söz edilir.

REHABİLİTASYON HEDEFLERİ

Hastalık progresyonu ve kilinik özelliklerin hastadan hastaya farklı olması nedeniyle rehabilitasyon hedefleri bireysel olarak belirlenmelidir. Hastalık semptomlarının düzenlenmesi, hastanın eğitim, psikolojik destek sağlanması, stresin azaltılması, egzersiz ve beslenmenin düzenlenmesi, sosyal ilişkilerin arttırılması, kondüsyonun korunması/arttırılması, günlük yaşam aktiviteleri becerilerinin sürdürülmesi, motor ve iletişim yeteneklerinin yeniden eğitimi gibi destekleyici yaklaşımlar hastaların yaşam kaliteleri açısımdan önem taşır. Yapılan bir çalışmada hastaların %75’i sosyal olarak hayata katılımlarının bozulduğunu bildirirken, %60 denge bozukluğu, %44 iletişim bozukluğu ve %40 bağımsızlık kaybı bildirilmiştir. Hastaların fiziksel aktivitelerinin arttırılması, egzersiz alışkanlığı kazandırılması ve bu aktivite düzeyinde düşmelerin engellenmeside rehabilitasyon hedefleri olmalıdır. Rehabilitasyonun bir diğer hedefi dekondisyon, fiziksel aktivitenin azalması, ilerleyen yaş ve komorbid medikal duruma bağlı kas-iskelet sistemi (muskuloskeletal) ve kalp-akciğer (kardiyorespirastuvar) sistemlerinde gelişebilecek komplikasyonların önlenmesidir. Rehabilitasyon bir öğrenme sürecidir; hastaya kognitif işlevlerini kullanarak nasıl daha kolay hareket edebileceği ve postüral stabiliteyi koruyabileceği öğretilir. Bu eğitim bazal gangliyon, beyin sapı ve motor korteksteki primer motor kontrol bozukluğunu hedef alır.

REHABİLİTASYON YAKLAŞIMLARI

Rehabilitasyon yaklaşımları hastalık ilerleyişine, hastanın engellilik düzeyine göre düzenlenir. Parkinson hastalarında fizyoterapist eşliğinde yapılan egzersiz programının bireysel uygulanan ev egzersiz programı ile yaşam kalitesi üzerindeki etkilerinin karşılaştırılması amacıyla yapılan çalışmada fizyoterapist eşliğinde yapılan egzersizlerin daha etkin olduğu saptanmıştır. Yapılan kontrollü çalışmalarda alt ekstremite motor güçlendirme programları, yüksek yoğunluklu aerobik egzersizler, belirli sözel komutları kullanılarak dikkati yoğunlaştırma stratejileri, duyusal uyarılar, aktif aksiyel rotasyon egzersizleri ve tekrarlı spesifik görevler, üzerinde durulan rehabilitasyon yaklaşımlarıdır. Parkinsonlu hastanın özelliklerine ve ihitiyaçlarına uygun bir program içinde relaksasyon (gevşeme) egzersizleri, eklem hareket açıklığı egzersizleri, aerobik egzersizler, solunum egzersizleri, güçlendirme egzersizleri, denge ve koordinasyon egzersizleri, iş ve uğraşı terapisi, dans yer alabilir. Relaksasyon (gevşeme) egzersizleri ile rijiditede azalma sağlandıktan sonra rehabilitasyon programında daha kolay ilerleme sağlanılabilir.

Aerobik egzersizler ve solunum egzersizleri, Düşük yoğunluklu aerobik egzersizler hastaların maksimum oksijen tüketim kapasitelerini, yürüme kinematiği ve mesafelerini olumlu etkilemektedir. Mobilize olmayan hastalar oturduğu yerde tempolu adım alma egzersizleri yapabilir. Parkinsonlu hastalarda treadmil eğiliminin yürüme hızını, çift adım uzunluğunu, yürüme mesafesini arttırdığı, hastalığın erken dönemlerinde başlanan solunum egzersizleri, doğru postür eğitimi ve gözde ekstansiyonunun korunması kardiyopulmoner ve kas-iskelet sistemi kopmlikasyonlarının önlenmesi açısından önem taşır. İleri evrelerde solunum egzersizlerine öksürme teknikleri spirometre kullanımı ve solunum tedavisi teknikleri eklenir.

Güçlendirme Egzersizleri, PH’da kas zaafı günlük yaşam aktiviteleri, yürüme, denge ve düşmelerle yakın ilişkilidir.

Postüral stabilite ve denge eğitimi, Hasta ve yakınlarına düşme ile ilgili risk faktörleri ve bu riski azaltacak çevresel önlemler anlatılmalıdır. Stabil ve daha az stabil yüzeylerde ekstremite hareketleri de eklenerek denge çalışılır.

SONUÇ

PH sık görülen nörodejeneratif bir hastalıktır. Genetik ve çevresel faktörlerin etkisi nöronlarda anormal protein aggregasyonu, hücre disfonksiyonu ve ölümüne yol açmaktadır. Teşhis klinik olarak konur ve parkinsonizmin diğer nedenlerinin ayırt edilmesi önem taşıır. Hastalık belirtilerinin medikal ve cerrahi yöntemlerle kontrol altına alınması sağlanabilmektedir. Kişiye özel rehabilitasyon ile hastanın PH ile yaşantısını mümkün olduğunca bağımsız ve emniyetli sürdürebilmesi, yaşam kalitesi açısından büyük önem taşır.


Bu yazı Uzm. Dr. Türkan Tünerir tarafından yazıldı ve 6731 kere izlendi.


Yorumlar

Yükleniyor...


İlgili Makaleler