MS ve Yürüme BozukluklarıUzm. Dr. Türkan Tünerir Oluşturuldu: 2016-11-17 15:19:11
Görüntü Sayısı: 7893

MS ve Yürüme Bozuklukları

​Multipl skleroz hastalarında, hastalığın her döneminde denge bozuklukları veya yürüme bozuklukları yaşanabilir. Günlük aktivitelerde kısıtlamalar meydana gelebilir. Fiziksel yaralanmalara, düşmelere ve hastanın mevcut yorgunluğunda artışa neden olabilir. Özellikle denge bozuklukları sosyal ortamda kişinin madde veya alkol kullandığı şeklinde yanlış algılamalara neden olabilir. Tüm bunlar kişinin yaşam kalitesinde önemli azalma meydana getirir.

MS ve Yürüme Bozuklukları

Günümüzde, MS’e bağlı olarak dengesizlik yaşayan, yürümesi kısıtlanan hastalar; fizyoterapi, egzersiz, yeni geliştirilen ilaçlar ve uygun yardımcı aletlerden fayda görebilirler.

Dengemizi Nasıl Sağlıyoruz?

Denge normalde vücudumuzun birçok farklı bölgesinin birlikte ve etkili biçimde çalışmasıyla sağlanabilir. Dengeyi sağlamak için; gözün, kulaktaki denge organının, duyu sisteminin, beyincik, beyin sapının ve motor sistemin hep birlikte ahenkli çalışması gerekir. Gözlerimizden, kulaktaki denge organımızdan ve özellikle bize vücudumuzun pozisyonunu bildiren derin duyu sistemimizden gelen uyarılar beyin sapı ve beyinciğimizde işlenir. Buradan motor sistemimize, kaslara komutlar düzgün bir şekilde iletilerek denge sağlanır. Böylece oturur pozisyonda, ayakta, yürürken veya dönerken vücudumuzun dengesi sağlanır.

Vücudumuzdaki dengeyi esas olarak beyincik, iç kulak ve beyin arasındaki denge sistemi ve vücudumuzun uzaydaki pozisyonunu gözümüz kapalı olsa da bizi bilgilendiren derin duyu sistemi sağlar. Beyincik, hareketlerimizin koordineli ahenkli bir şekilde yapmamızı, ayaklarımızın bitişik konumunda dengede durmamızı sağlar. Dengeyi sağlamada en önemli organlarımızdan biridir.

Multipl Skleroz’da Denge Neden Bozulur?

Bu sistemlerin herhangi birinde bozukluk veya sistemler arasında bağlantılarda aksama ve gecikme dengesizlik yaratır. Multipl skleroz’da lezyonlar görme sinirini, beyin sapı, beyinciği, iç kulak ile beyin arasındaki yolları, duyu sistemimizi, omuriliği, motor sistemimizi etkileyerek dengesizlik oluşturur.

Görme sinirin etkilenmesi sonucu görmede bulanıklık, beyin sapının etkilenmesine bağlı çift görme yakınmaları olan kişide beyne yanlış uyarılar giderek dengesizlik oluşabilir. İç kulaktaki denge organı, sürekli baş pozisyonu hakkında beyne bilgi gönderir. İç kulak ve beyin arasındaki bağlantı MS plaklarına bağlı bozulabilir ve dengesizlik ortaya çıkabilir.

Duyu sisteminin de dengede çok önemli rolü vardır. Özellikle derin duyu vücudumuzun uzaydaki pozisyonu hakkında bize sürekli bilgi verir. Gözümüz kapalı iken veya karanlık bir ortamda dengeli durmamızı sağlar. Duyuları beyne ileten sistemde bozukluklar MS’de sıklıkla görülür. Bu duyu bozukluklarında özellikle gözümüz kapalı iken dengemizi koruyamayız. Omurilik tutulumunda bu duyu liflerinin etkilenmesi durumunda alt uzuvlarımızda güç olmasına karşın, yürürken nereye adım attığımı bilemez ve dengesizlik yaşarız. Hastalar duyu eksikliğini telafi etmek için ayaklarının nereye bastığını izleyerek dengeyi sağlamayı zamanla öğrenirler.

Beyin sapı ve beyincik, iç kulak, göz, duyu sisteminden gelen sinyalleri işleyerek doğru komutları kaslarımıza gönderir. Beyin sapı ve beyincik yine MS’in etkilediği alanlardır. Bu yapıların etkilenmesi kişide çift görme, sarhoşvari konuşma, yalpalayarak yürüme, düşme, ellerde özellikle bir hedefe uzanırken titreme gibi ciddi yakınmalar doğurur.

Denge ile ilgili beyne ulaşan ve beyinden kaslara komut olarak gelen sinyaller önemlidir. Ancak dengeyi kurmada motor sistemimizin de düzgün çalışması gerekir. Kaslarda olan güçsüzlük, sertlik veya spazmlara bağlı yine dengeyi kurmada güçlükler olabilir.

MS Dışında Dengesizlik Yaratan Nedenler Nelerdir?

MS dışında denge problemlerine neden olan başka durumlar da bulunmaktadır. İç kulağın etkilenmesi veya enfeksiyonları (vestibüler nöritis), özellikle baş pozisyonuyla ortaya çıkan iç kulaktaki kristallerin hareketlenmesi sonucu olan iyi huylu tekrarlayıcı pozisyonel vertigo (beningn paroksismal pozisyonel vertigo) MS hastalığı olsun olmasın tüm bireylerde görülebilir.

MS hastalarında da görülebileceği için bunun iyi sorgulanması ve tanı ve tedavi için gerekli yaklaşımların yapılması gerekir. Dengesizlik ve baş dönmesi yaratacak bir diğer neden kullanılan ilaçların yan etkileridir.

MS’de Denge ve Yürüme Bozukluğunun Değerlendirilmesi:

Denge ve yürüme bozukluğu değerlendirilmesinde ayrıntılı bir nörolojik bakı yanısıra yürüyüşün biyomekaniğinin analiz edilmesi gerekir. Odanın içinde veya uzun koridorda yürütülerek, ani dönüşler sağlanarak koordinasyon, denge, ayakların pozisyonunu, duruşu ya da hızı gözlemlenir. Ayaklar bitişik dengede durma, gözün kapalı olduğu halde dengede durma ve adımlama şeklinde dengeyi ölçen testler uygulanır. Yürüyüşü veya ayakta dengeyi bilgisayarla ölçen ve kaydeden sensörlü platform gibi bilgisayarlı aletler kullanılabilir. Dengeyi oluşturan tüm sistemlerin gözden geçirilmesi göz ve iç kulağı içeren denge sistemi ve bacaklarda duyu algısını ölçen testlerin yapılması gerekir. Özellikle bacak ve ayaklardaki kas güçsüzlüğü, kaslarda sertlik(spastisite) olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.

MS’de Denge ve Yürüme Bozukluğunda Tedavi Yaklaşımı :

Multipl skleroz tanılı hastalarda hastalığın her döneminde denge bozuklukları veya yürüme bozuklukları yaşanabilir. Yeni ortaya çıkan bir dengesizlik yeni bir atağın habercisi olabilir. Atak olarak değerlendirildiğinde 3 ile 10 gün arasında damardan serum ile kortizon verilerek atak tedavisi ile yakınmalar yaklaşık bir ay içinde geçebilir veya azalabilir. MS hastalarımızın bir kısmında, özellikle ilerlemiş hastalık sürecinde ise bu yakınmalar kalıcı hal alabilir ve yaşam kalitesini bozabilir. Gerek ilaç gerek fizik tedavi ile alınabilecek yarar kişinin yaşam standartlarını arttırabilir.

Fizik tedavi rehabilitasyon

MS’li bireylerde denge problemini yaratan nörolojik sorun veya sorunlar hekim tarafından belirlendikten sonra en etkili rehabilitasyon başlatılabilir. Denge sağlamada etkili olan tüm sistemlerin iyileştirilmesi veya güçlendirilmesine yönelik rehabilitasyon yaklaşımı esastır. Beyin, beyincik ve iç kulaktaki denge sistemleri, göz ile bağlantıları, duyu sistemi dengeyi sağlamada en önemli sistemlerdir. Denge problemlerine yol açabileceği için kas katılığı ya da spastisitesi, yorgunluk, kas güçsüzlüğüne yönelik rehabilitasyon da hastalarda fayda sağlayacaktır. Denge egzersizleri; göz kas egzersizleri, iç kulağın başın hareketleriyle aktive edilmesine dayanan egzersizler, ayakta veya yürümede dengede kalma, bacakların güçlendirilmesi, esneklik kazandırılmasına yönelik egzersizlerdir. Gövde ve uzuvların dengesinin güçlendirilmesinde giysilere veya el bilek, ayak bileği gibi uzuvların uç kısımlarına ağırlık asılması da rehabilitasyonda kullanılan seçeneklerdendir. Kas katılığına yönelik rehabilitasyonda ise spastik kasa uzun süreli soğuk uygulama, ortezleme, germe egzersizleri, basınç splintleri, TENS, elektriksel uyarım, biofeedback uygulamaları uygulanabilir.

Pilates, aerobik aktivitesi; esneme ve özel kas gruplarının güçlendirilmesi ve böylece denge bozukluğunun düzeltilmesini sağladığından uygun koşullarda hastalara önerilebilir. Tekrarlayıcı ve yoğunluğu giderek arttırılan egzersizlerin yeni sinir yolakları yaratıp, beyni uyardığı ve sinirsel hasarı bir ölçüde iyileştirdiğine yönelik bilimsel kanıtlar vardır. Çeşitli aerobik egzersizlerin ve ağırlık egzersizlerinin kas gücü ve yürüme yeteneğinde iyileşmeyi sağlayabileceği gösterilmiştir. Her bir hastada ihtiyaca yönelik egzersiz programları bireysel olarak planlanmalıdır.

Güvenli ve bağımsız yürümeyi sağlamak için koltuk değneği, yürüteç bazı hastalarda çok yarar sağlayabilir. Ev ortamında ise tutunma barları kurmak, kişinin düşme ve sendelemesini önlemek için halı veya diğer eşyaları ortamdan kaldırarak evi düzenlemek günlük aktiviteyi daha güvenli ve kolay hale getirebilir.


Bu yazı Uzm. Dr. Türkan Tünerir tarafından yazıldı ve 7893 kere izlendi.


Yorumlar

Yükleniyor...


İlgili Makaleler